Wednesday, June 20, 2018


Use this

Tuesday, June 19, 2018

 Use this 


BASIC EXPANSION OF ALGEBRAIC EXPRESSIONS - FOR CHILDREN

Rules for Basic Expansion of Algebraic Expressions- Solved Example

Enjoy ЁЯЩВ.

Friday, May 18, 2018

Hi, I have something interesting for you - you can easily earn regular income online via mailrupee.com! It's really amazing! You get paid to send & reply mailrupee.com mails. You will also receive special discount coupons, promotions and freebies to various events in your city. SignUp & Earn Money Online through mailrupee.com

Sunday, April 22, 2018



рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा

рдЬрдм рдХोрдИ рдкрджाрд░्рде рдПрдХ рднौрддिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा (рдЬैрд╕े рдаोрд╕) рд╕े рджूрд╕рд░ी рднौрддिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा (рдЬैрд╕े рдж्рд░рд╡) рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдПрдХ рдиिрдпрдд рддाрдк рдкрд░ рдЙрд╕े рдХुрдЫ рдЙрд╖्рдоा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै рдпा рд╡рд╣ рдПрдХ рдиिрдпрдд рддाрдк рдкрд░ рдЙрд╖्рдоा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рдкрджाрд░्рде рдХी рдЧुрдк्рдд рдЙрд╖्рдоा (latent heat), рдЙрд╖्рдоा рдХी рд╡рд╣ рдоाрдд्рд░ा рд╣ै рдЬो рдЙрд╕рдХे рдЗрдХाрдИ рдоाрдд्рд░ा рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрд╡рд╕्рдеा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (change of state) рдХे рд╕рдордп рдЕрд╡рд╖ोрд╖िрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдпा рдоुрдХ्рдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдкрджाрд░्рде рдЬрдм рдЕрдкрдиी рдХрд▓ा (рдлेрдЬ) рдмрджрд▓рддे рд╣ैं рддрдм рднी рдЧुрдк्рдд рдЙрд╖्рдоा рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рдЙрд╖्рдоा рдХा рдЕрджाрди/рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рди् резренрелреж рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдЬोрд╕ेрдл рдм्рд▓ैрдХ рдиे рдХिрдпा рдеा। рдЖрдЬрдХрд▓ рдЗрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ "рдЗрди्рдеाрд▓्рдкी рдСрдл рдЯ्рд░ाрди्рд╕рдлाрд░्рдоेрд╢рди" рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдХैрд▓ोрд░ीрдоिрддि

рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рд╣िрдо-рдХैрд▓ोрд░ीрдоाрдкी : рдЗрд╕े рд╕рди् 1782-83 рдоें рд▓ैрд╡ाрд╢िрдП рдФрд░ рд▓ाрдк्рд▓ाрд╕ рдиे рд╡िрднिрди्рди рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдКрд╖्рдоा рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХे рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдеा।
рдХिрд╕ी рд░ीрддि рд╕े рдЙрд╖्рдоा рдХे рдоाрдкрди рдХो рдЙрд╖्рдоाрдоिрддि рдпा 'рдХैрд▓ोрд░ीрдоिрддि' (calorimetry) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдоें рдпा рдЕрд╡рд╕्рдеा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдоें рдпा рдХिрд╕ी рднौрддिрдХ рдпा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдоें рдпा рдХिрд╕ी рдЬैрд╡िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░рдо (рдмाрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рдк्рд░ॉрд╕ेрд╕) рдЬो рдКрд╖्рдоा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै рдЕрд╡рд╢ोрд╖िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдЙрд╕рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХी рдоाрдк рдХрд░рдХे рдкрджाрд░्рдеों рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рдХ्рд░рдоों рдХी рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдКрд╖्рдоाрдКрд╖्рдоा рдзाрд░िрддाрдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा рдЖрджि рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдКрд╖्рдоाрдоिрддि рдХा рдЖрд░рдо्рдн рдЬूрд▓ (Joule) рдХे рдЙрд╕ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ рдЬो 'рдХैрд▓ोрд░ी рдХे рдпांрдд्рд░िрдХ рддुрд▓्рдпांрдХ' рдХे рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рдпोрдЧ рдКрд░्рдЬा рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеा।
рдХैрд▓ोрд░ीрдоिрддि рдХे рд▓िрдпे рдЬो рдЙрдкрдХрд░рдг рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рд▓ाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं рдЙрди्рд╣ें 'рдХैрд▓ोрд░ीрдоाрдкी' (calorimeters) рдХрд╣рддे рд╣ैं!
рдХैрд▓ोрд░ीрдоिрддि рд╕िрдж्рдзांрдд(principle of calorimetry) : рдЬрдм рджो рднिрди्рди рднिрди्рди рддाрдкों рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдКрд╖्рдоा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЙрдЪ्рдЪ рддाрдк рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддु рд╕े рдиिрдо्рди рддाрдк рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддु рдоें рд╣ोрддा рд╣ै!

рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рдиाрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

P4O10 + 6 H2O → 4 H3PO4
рдЗрд╕ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े H3PO4 рдХो 4 рд╕े рдЧुрдгा рдХрд░рддे P рдХे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХो рдмрд░ाрдмрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж H2O рдХो 6 рд╕े рдЧुрдгा рдХрд░рдХे H рдФрд░ O рдХे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХो рдмрд░ाрдмрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा।
рдХिрд╕ी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЕрднिрдХाрд░рдХों рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рди्рдпूрдирддрдо рдкूрд░्рдгांрдХ рдЕрдгुрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд▓िрдЦрдиा рддाрдХि рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдоें рдЬिрди рд╢рд░्рддों рдХा рдкाрд▓рди рд╣ोрддा рд╣ै, рд╕рдоीрдХрд░рдг рдоें рднी рдЙрди рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рд╣ो। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рджेрдЦिрдП-
{\displaystyle a\,\mathrm {Na_{2}CO_{3}} +b\,\mathrm {C} +c\,\mathrm {N_{2}} \longrightarrow d\,\mathrm {NaCN} +e\,\mathrm {CO_{2}} }
рдЗрд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै, a, b, c, d, e рдХे рди्рдпूрдирддрдо рдкूрд░्рдгांрдХ рдоाрди рдиिрдХाрд▓рдиा рддाрдХि рдХिрд╕ी рднी рддрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХे рджाрдПं рдкрдХ्рд╖ рддрдеा рдмाрдПं рдкрдХ्рд╖ рдоें рдЖрдпे рд╣ुрдП рд╕рднी рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕рдоाрди рд╣ो। a, b, c, d, e рдЖрджि рдЧुрдгांрдХों рдХा рдоाрди рд╕рд░рд▓ рдЧрдгрдиा рдж्рд╡ाрд░ा (hit and try) рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдпा рдХुрдЫ рдоूрд▓рднूрдд рдиिрдпрдоों рдХो рд▓рдЧाрдХрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдХिрди्рддु рджोрдиों рд╡िрдзिрдпाँ рд╕рдордп рд▓рдЧाрддीं рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрдо рдХो рд╡िрдзिрд╡рдд рдХрд░рдиे рдХी рд░ीрддि рд╣ै, рдпुрдЧрдкрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг рдмрдиाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣рд▓ рдХрд░рдиा।
рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХि рд▓िрдП рд╣рдо рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдпुрдЧрдкрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг рдмрдиाрддे рд╣ैं-
{\displaystyle S\ \leftrightarrow \ {\begin{cases}{\mbox{Na}}&\implies 2a=d\\{\mbox{C}}&\implies a+b=d+e\\{\mbox{O}}&\implies 3a=2e\\{\mbox{N}}&\implies 2c=d\\\end{cases}}}
рдЗрди рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╕рд░рд▓ рд╣ै। рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрдПँ рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╕ोрдбिрдпрдо рдХे 2a рдкрд░рдоाрдгु рд╣ैं рдФрд░ рджाрдПँ рдкрдХ्рд╖ рдоें d рдкрд░рдоाрдгु। рдЕрддः {\displaystyle 2a=d}। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрди्рдп рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХो рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд╕рдоीрдХрд░рдг рдмрдиाрдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдо рджेрдЦрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд░ाрд╢िрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рел рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рек। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ुрдЖ рдХि рд╣рдо рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд░ाрд╢ि рдХा рдоाрди рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫाрдиुрд╕ाрд░ рдЪुрдирддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоाрдиा рд╣рдо {\displaystyle a=2}рд░рдЦ рджेрддे рд╣ै рддो рд╢ेрд╖ рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд░ाрд╢िрдпों рдХे рдоाрди рдпे рд╣ोंрдЧे: {\displaystyle d=4}{\displaystyle e=3}{\displaystyle c=2} рддрдеा {\displaystyle b=5}। рд╕ंрдпोрдЧ рд╕े рдпे рд╕рднी рдоाрди рдкूрд░्рдгांрдХ рд╣ैं।
рдХिрди्рддु рдпрджि рд╣рдо {\displaystyle a=1} рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓े рд╣ोрддे рддो рдЕрди्рдп рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд░ाрд╢िрдпों рдХे рдоाрди рдпे рд╣ोрддे: {\displaystyle d=2}{\displaystyle e=3/2}{\displaystyle c=1} рддрдеा {\displaystyle b=5/2}, рдЬिрдирдоें рдХрдИ рдкूрд░्рдгांрдХ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдпрджि рд╕рднी рдоाрдиों рдХो 2 рд╕े рдЧुрдгा рдХрд░ рджें рддो рд╕рднी рдкूрд░्рдгांрдХ рд╣ो рдЬाрдпेंрдЧे (рдКрдкрд░ рд╡ाрд▓ा рд╣рд▓ рд╣ी рдоिрд▓ рдЬाрдПрдЧा)। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ 4, 6, 8, … рд╕े рдЧुрдгा рдХрд░рдиे рдкрд░ рднी рд╣рдоें рд╕рднी рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд░ाрд╢िрдпों рдХे рдоाрди рдкूрд░्рдгांрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोंрдЧे рдХिрди्рддु рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХे рдЧुрдгांрдХों рдХा рдоाрди рди्рдпूрдирддрдо рдкूрд░्рдгांрдХ рд╣ोрдиा рдмेрд╣рддрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। (рдЕрд░्рдеाрдд a, b, c, d, e рдХे рдоाрдиों рдХा рдорд╣рдд्рддрдо рд╕рдоाрдкрд╡рд░्рддрдХ (HCF) 1 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░ूрдк рдпрд╣ рд╣ोрдЧा:
{\displaystyle 2\,\mathrm {Na_{2}CO_{3}} +5\,\mathrm {C} +2\,\mathrm {N_{2}} \longrightarrow 4\,\mathrm {NaCN} +3\,\mathrm {CO_{2}} }

рд▓ा-рд╢ाрддैрд▓िрдП рдХा рдиिрдпрдо

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рд▓ा-рд╢рддैрд▓िрдП рдХा рдиिрдпрдо (Le Ch├вtelier's principle) рдХिрд╕ी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ाрдо्рдп рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рджрд╢ाрдУं рдХो рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЙрд╕ рд╕ाрдо्рдп рдкрд░ рдкрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЗрд╕े 'рд╕ाрдо्рдп рдиिрдпрдо' ((Equilibrium Law) рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдл्рд░ाрди्рд╕ рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ेрдирд░ी рд▓ुрдИ рд▓ा-рд╢ाрддैрд▓िрдП (Henry Louis Le Ch├вtelier) рдиे рдХिрдпा рдеा рдХिрди्рддु рдХाрд░्рд▓ рдлрд░्рдбिрдиाрдг्рдб рдм्рд░ाрдЙрди рдиे рднी рдЗрд╕े рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдеी।
рдпрд╣ рдиिрдпрдо рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै-
рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕्рдеिрдд рдХिрд╕ी рдиिрдХाрдп (рд╕िрд╕्рдЯрдо) рдХे рд╕ाрди्рдж्рд░рдг, рддाрдк, рдЖрдпрддрди, рдпा рджाрдм рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рдиिрдХाрдп рдЕрдкрдиे рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХिрдпे рдЧрдпे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो (рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े) рдХрдо рдХрд░ рд╕рдХे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рдирдпी рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдХो рджूрд╕рд░े рддрд░рд╣ рд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं-
рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕्рдеिрдд рдХिрд╕ी рдиिрдХाрдп рдХो рдмिрдХ्рд╖ुрдм्рдз (disturb) рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рддрди्рдд्рд░ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рддा рдХि рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рдиिрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХे।

рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ाрдо्рдп

рдЬрдм рдЕрдЧ्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдкрд╢्рдЪрдХ्рд░िрдпा рдХी рдЧрддि рд╕рдоाрди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рддो рд╕ाрдо्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ोрддी рд╣ै।
рдиीрд▓ा : рдЕрдЧ्рд░рдХ्рд░िрдпा
рд▓ाрд▓ : рдкрд╢्рдЪрдХ्рд░िрдпा
рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╕рдордп рддрдеा рдЙрд░्рдз्рд╡ рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╡ेрдЧ рд╣ै।
рдХिрд╕ी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ाрдо्рдп (chemical equilibrium) рдЙрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЕрднिрдХाрд░рдХों рдПрд╡ं рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рд╕ांрдж्рд░рдг рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдк्рд░ाрдпः рдпрд╣ рдЕрд╡рд╕्рдеा рддрдм рдЖрддी рд╣ै рдЬрдм рдЕрдЧ्рд░ рдХ्рд░िрдпा (forward reaction) рдХी рдЧрддि рдкрд╢्рдЪрдХ्рд░िрдпा (reverse reaction) рдХी рдЧрддि рдХे рд╕рдоाрди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдЧ्рд░рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рдкрд╢्рдЪ рдХ्рд░िрдпा рдХे рд╡ेрдЧ рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╢ूрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддे рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрди рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдпрджि рдЙрдЪ्рдЪ рддाрдк (релрежреж рдбिрдЧ्рд░ी рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрд╕) рдкрд░ рдХिрд╕ी рдмंрдж рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкाрдд्рд░ рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рддрдеा рдЖрдпोрдбीрди рдХो рдЖрдг्рд╡िрдХ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╕ाрде рд╕ाрде рд░рдЦा рдЬाрдП, рддो рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рдХ्рд░िрдпा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै :
H2 + I2 --> 2HI
рдЗрд╕ рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рддрдеा рдЖрдпोрдбीрди рдХे рд╕ंрдпोрдЧ рд╕े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдмрдирддा рд╣ै рддрдеा рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдХी рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХ्рд░िрдпा рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдпрджि рд╢ुрдж्рдз рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдЧैрд╕ рдХो релрежреж рдбिрдЧ्рд░ी рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрд╕ рддрдХ рдХ्рд░िрдпाрдкाрдд्рд░ рдоें рдЧрд░рдо рдХिрдпा рдЬाрдП, рддो рдЗрд╕ рдпौрдЧिрдХ рдХा рд╡िрдкрд░ीрдд рдХ्рд░िрдпा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдШрдЯрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдХा рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рддрдеा рдЖрдпोрдбीрди рдоें рд╡िрдШрдЯрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рддрдеा рдЗрди рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХ्рд░िрдпा рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддी рд╣ैं :
2HI --> H2 + I2
рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рджोрдиों рд╣ी рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдХ्рд░िрдпा рдХी рдЧрддि рдХ्рд░рдорд╢: рдоंрдж рд╣ोрддी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рдкूрд░्рдгрдд: рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдХ्рд░िрдпा рдХी рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдХ्рд░िрдпा рдХे рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдоिрд╢्рд░рдг рдоें рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдЖрдкेрдХ्рд╖िрдХ рдоाрдд्рд░ा рдПрдХ рд╣ी рд░рд╣рддी рд╣ै, рдЪाрд╣े рдпрд╣ рдХ्рд░िрдпा рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдФрд░ рдЖрдпोрдбीрди рдХे рд╕ंрдпोрдЧ рд╕े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдмрдиाрдиे рдХी рд╣ो, рдЕрдерд╡ा рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рдЖрдпोрдбाрдЗрдб рдХे рд╡िрдШрдЯрди рд╕े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рддрдеा рдЖрдпोрдбीрди рдоें рдкृрдердХ्рдХрд░рдг рд╣ो, рдЕрдерд╡ा рддीрдиों рд╕ंрдШрдЯрдХों рдХे рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рд╕ंрддुрд▓рди рдоिрд╢्рд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ो, рдЬिрд╕рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рддрдеा рдЖрдпेрдбीрди рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХी рд╕рдоाрди рд╕ंрдЦ्рдпा рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХे рдкрд░िрдгाрдоों рдоें рдпрд╣ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЪाрд╣े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬेрди рддрдеा рдЖрдпोрдбीрди рдХे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХी рд╕рдорд╕्рдд рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕рдоाрди рд╣ो рдЕрдерд╡ा рдирд╣ीं, рджोрдиों рд╣ी рджрд╢ाрдУं рдоें рд╕рдоाрди рддाрдк рдкрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдП рд╣ुрдП рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдоिрд╢्рд░рдгों рдХी рд╕ाрдордпाрд╡рд╕्рдеा рд╕ांрдж्рд░рддा, рдЕрдерд╡ा рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рджрдмाрд╡ рдХे рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рдЕрдиुрдкाрддों рдХा рдоाрди, рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै.
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд▓ेрддे рд╣ैं-
aA + bB  yY + zZ ,
рдЬрд╣ाँ ABY рдФрд░ Z рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХे рднाрдЧ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рд░рд╕ाрдпрди рд╣ैं рддрдеा aby рдФрд░ z рдФрд░ A рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдоें рдЕрдгुрд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै, рддो :
K_c рдЗрд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा (рд╕ाрди्рдж्рд░рддा) рдХा рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдиिрдпрддांрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рдоीрдХрд░рдг рдоें рдпрджि рдЧैрд╕ें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ों рддो рдЙрдирдХे рдоोрд▓рд░ рд╕ाрди्рдж्рд░рдг рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЙрдирдХा рдЖंрд╢िрдХ рджाрдм рднी рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдиिрдпрддांрдХ рдХो Kp рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
2 SO2(g) + O2(g)  2 SO3(g)
рдЗрд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдиिрдпрддांрдХ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा-:
рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕िрдж्рдзांрдд рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ैं, рдкрд░ंрддु рдЕрдиेрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХी рджрд╢ा рдоें рдХ्рд░िрдпा рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиेрд╡ाрд▓े рддрдеा рд╡рдЪрдиेрд╡ाрд▓े рдЙрдд्рдкाрджों рдХी рдоाрдд्рд░ा рдЗрддрдиी рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдХ्рд░िрдпा рдХी рдЕрдкूрд░्рдгрддा рдХा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрдоाрдкрди рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।